Jak skutecznie przenieść autorskie prawa majątkowe?

21.09.2018

Opracowania naukowe zawierające wyniki badań naukowych, publikacje naukowe, monografie oraz inne prace naukowców bardzo często korzystają z ochrony przepisów o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Pomimo, że ochrona ta jest głównie ustanowiona w interesie twórców (w tym przypadku naukowców), to osoba chcąca przenieść autorskie prawa majątkowe do swoich prac powinna pamiętać o kilku ważnych zasadach, związanych z obrotem autorskimi prawami majątkowymi.

Po pierwsze, umowa o przeniesienia autorskich praw majątkowych obejmuje pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione. Utwór, w tym utwór naukowy jest bowiem dobrem niematerialnym, które może być wykorzystywane w różny sposób i nie zawsze w interesie twórcy będzie całkowite pozbywanie się jego własności. Często nie będzie to też leżało w interesie nabywcy, który jest zainteresowany korzystaniem z utworu na ściśle określonym obszarze, zaś przeniesienie prawa w szerszym niż potrzebny zakresie zazwyczaj wiąże się z koniecznością wypłaty większego wynagrodzenia. W umowie zawartej z nabywcą autorskich praw majątkowych powinny więc zostać wyraźnie określone dopuszczalne sposoby korzystania z utworu przez nabywcę (pola eksploatacji) oraz wynagrodzenie twórcy za korzystanie z utwory na poszczególnych polach przez nabywcę. W pozostałym zakresie autorskie prawa majątkowe do utworu pozostaną zaś przy twórcy, który będzie mógł nimi dysponować lub przenieść je na innego nabywcę.

PRZYKŁAD
Nieprawidłowe będzie postanowienie umowne brzmiące „z dniem przekazania utworu, twórca przenosi na nabywcę w całości autorskie prawa majątkowe do utworu”. Prawidłowym sformułowaniem będzie zaś np. „z dniem przekazania utworu, twórca przenosi na nabywcę autorskie prawa majątkowe na następujących polach eksploatacji: utrwalanie, zwielokrotnianie dowolną techniką, wprowadzanie do obrotu (w tym użyczanie, najem, dzierżawa) oryginału albo egzemplarzy, na których utrwalono wyniki bez ograniczeń ilościowych, przedmiotowych i terytorialnych, ani ze względu na krąg odbiorców”.

Zgodnie z dominującym obecnie liberalnym poglądem, niewyraźne wymienienie pól eksploatacji w umowie lub ich niewymienienie w ogóle nie pociąga za sobą nieważności umowy o przeniesienie autorskich praw majątkowych do utworu. W takiej sytuacji, wątpliwości powinno dać się bowiem usunąć za pomocą interpretacji oświadczeń stron umowy zawartych w samej umowie, jak i w toku jej zawierania lub negocjowania. Niemniej jednak, niewyraźne wymienienie pól eksploatacji w umowie, a tym bardziej ich niewymienienie w ogóle, może powodować w przyszłości niepotrzebne konflikty pomiędzy stronami umowy i jest po prostu nieprofesjonalne z  punktu widzenia zasad konstruowania umów.

Po drugie, strony nie mogą umówić się, że umowa obejmuje wszystkie utwory twórcy lub wszystkie utwory określonego rodzaju, mogące powstać w przyszłości. W przypadku naruszenia tego zakazu, umowa jest w tym zakresie bezwzględnie nieważna. Dopuszczalne jest jednak zawieranie umów dotyczących przyszłych utworów twórcy, o ile jednak umowy takie nie obejmują wszystkich utworów przyszłych lub wszystkich utworów przyszłych danego rodzaju. W niektórych sytuacjach zawarcie takiej umowy będzie wręcz pożądane i będzie upraszczało sytuację stron, np. w sytuacji naukowca stale publikującego swoje prace w periodyku naukowym na podstawie umowy zawartej na czas określony lub nieokreślony. Zasada ta nie stoi również na przeszkodzie zawieraniu umów obejmujących cały dotychczasowy dorobek danego twórcy, istniejący i znany w chwili zawierania umowy.

Po trzecie, umowa o przeniesienia autorskich praw majątkowych może dotyczyć wyłącznie pól eksploatacji znanych w chwili jej zawarcia. Jeżeli więc po zawarciu umowy ujawni się jakiś nowy, nieznany wcześniej sposób korzystania z utworu spowodowany np. rozwojem nowoczesnych technologii, to wówczas wyłączne prawo do korzystania z utworu na tym polu eksploatacji przysługuje twórcy. Odmienne postanowienia umowne, mówiące o przejściu majątkowych praw autorskich do utworu na nabywcę z chwilą ujawnienia się nowego pola eksploatacji, są nieważne. Wątpliwości budzi również zawieranie w umowach tzw. klauzul renegocjacyjnych, zobowiązujących twórcę do przeniesienia praw autorskich na nabywcę w razie ujawnienia się nowych pól eksploatacji.

Po czwarte, umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych powinna być zawarta w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Brak formy pisemnej, rozumianej jako brak podpisów obu stron pod tekstem umowy, będzie skutkował bezwzględną nieważnością zawartej umowy. Dopuszcza się jednak traktowanie nieważnie zawartej umowy o przeniesienie majątkowych praw autorskich jako ważnie zawartej umowy licencji niewyłącznej, która nie musi być zawarta w żadnej szczególnej formie.

Powyższe zasady są najważniejszymi zagadnieniami, jakie należy mieć na uwadze przy konstruowaniu umowy o przeniesienie autorskich praw majątkowych. Należy je mieć szczególnie na uwadze w sytuacji, w której umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych jest elementem innej umowy, np. umowy o dzieło czy umowy o współpracy. W żadnym wypadku elementów tych nie można traktować jako pozbawionych znaczenia czy drugoplanowych, gdyż ich nieuwzględnienie może pociągać za sobą daleko idące skutki dla stron umowy.

Marzena Baurska, Lidia Szczęsna

 

 

Wstecz