Kapitał podwyższonego ryzyka jako element programów finansowania

19.05.2015

Jednym ze sposobów wspierania rozwoju innowacyjnej gospodarki jest zapewnienie przedsiębiorcom dostępu do finansowania ich działalności. Dostęp ten stanowi element strategii „Europa 2020" i leży we wspólnym interesie państw członkowskich. Kwestia ta była wielokrotnie podnoszona przez instytucje UE, w tym w Komunikacie Komisji Europejskiej (KE) z 7 grudnia 2011 r. „Plan działania na rzecz ułatwienia dostępu do finansowania dla MŚP".

Niestety, rynek finansowania przedsiębiorstw, w szczególności tych małych i średnich (MŚP), obarczony jest niedoskonałościami. Podmioty aktywne na tym rynku dysponują niesymetrycznymi informacjami, które prowadzą do powstania tzw. luki kapitałowej. Inwestorzy nie dysponują wystarczającymi informacjami dla podjęcia decyzji o finansowaniu. Jednocześnie przedsiębiorcy często nie są w stanie wykazać inwestorom swojej zdolności kredytowej czy też solidności planów operacyjnych. Stąd inwestorzy nie zapewniają niezbędnego finansowania w formie kapitału własnego lub finansowania dłużnego na rzecz przedsiębiorców o dużym potencjale wzrostu. Skutkiem tego jest utrzymująca się niedoskonałość rynku uniemożliwiająca dopasowanie popytu i podaży finansowania po cenie akceptowalnej dla obu stron. Taka sytuacja ma negatywny wpływ na perspektywy wzrostu przedsiębiorstw.

Znaczenie interwencji państw członkowskich UE na rynku kapitałowego finansowania przedsiębiorstw wzrosło na skutek kryzysu finansowego. Zgodnie z informacjami opublikowanymi przez Europejskie Stowarzyszenie Venture Capital w 2008 r. fundusze zebrały 79 mld euro, a rok później było to jedynie 21 mld euro [1].

Ramy prawne interwencji państwa

Podstawą prawną kapitałowego finansowania przedsiębiorstw przez państwa członkowskie może być art. 345 TFUE lub art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE. Szczegółowe zasady udzielania pomocy publicznej w formie kapitału podwyższonego ryzyka określone są w art. 21 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu [2] (Rozporządzenie).

Jeżeli planowany mechanizm interwencji nie może być uznany za pomoc de minimis, a jednocześnie warunki określone Rozporządzeniem nie są spełnione lub skala finansowania przekracza pułapy określone Rozporządzeniem, to zgodnie z art. 108 ust. 3 TFUE państwa członkowskie zgłaszają planowaną pomoc publiczną. Komisja prowadzi wówczas jej merytoryczną ocenę według zasad określonych w Wytycznych Unii w sprawie pomocy państwa na rzecz promowania inwestycji w zakresie finansowania ryzyka [3] (Wytyczne).

Wytyczne te zastąpiły dotychczas obowiązujące i weszły w życie 1 lipca 2014 r. Są one elementem programu unowocześniania unijnej polityki pomocy publicznej, którego jednym z celów jest zwiększenie dostępności finansowania przedsiębiorstw.

Zakres Wytycznych

Wytyczne dopuszczają finansowanie przedsiębiorstw na różnym etapie ich rozwoju, tj. MŚP (do 250 pracowników), małych spółek o średniej kapitalizacji (do 499 pracowników) oraz innowacyjnych spółek o średniej kapitalizacji (do 1500 pracowników, pod warunkiem że wydatki na badania, rozwój technologiczny i innowacje rocznie wynoszą co najmniej 10% całkowitych kosztów operacyjnych spółki).

Pomoc publiczna udzielana zgodnie z Wytycznymi może mieć różną strukturę. Mianowicie może być ona udzielana poprzez pośredników finansowych (fundusze funduszy, fundusze inwestycyjne, banki) w formie kapitału własnego lub quasi kapitału własnego, lub środków przeznaczonych na zapewnienie inwestycji w zakresie finansowania ryzyka. Innymi dopuszczalnymi formami finansowania są pożyczki i gwarancje. Dodatkowo, pomoc udzielana poprzez inwestorów prywatnych może mieć formę bodźców podatkowych.

Niektóre formy udzielania tej pomocy mogą być stosowane łącznie.

Analiza mechanizmów finansowania

Finansowanie przedsiębiorstw w formie kapitału podwyższonego ryzyka podlega trzystopniowej ocenie. W pierwszej kolejności państwo członkowskie analizuje, czy planowane mechanizmy stanowią pomoc publiczną w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. Jeżeli tak, badane jest, czy mechanizmy te podlegają zgłoszeniu na podstawie art. 108 ust. 3 TFUE. Jeżeli tak, państwo członkowskie zgłasza planowaną pomoc, a KE podejmuje się jej merytorycznej oceny.

Oceniając, czy finansowanie stanowi pomoc publiczną, konieczne jest zbadanie, czy interwencja ta spełnia test prywatnego inwestora. W myśl tego testu transakcje przeprowadzane przez organy publiczne lub przedsiębiorstwa zgodnie z normalnymi warunkami rynkowymi nie stanowią pomocy państwa. Test ten stanowi skomplikowaną analizę wszystkich okoliczności danej transakcji, a jego stosowanie wiąże się z dużą swobodą KE w ocenie rezultatów. Stąd kwestia ta wielokrotnie była omawiana w orzecznictwie (np. wyrok Sądu z dnia 3 marca 2010 r. w sprawie T-163/05, Bundesverband deutscher Banken eV przeciwko KE).

W przypadku finansowania kapitałem podwyższonego ryzyka, ewentualna pomoc publiczna może być kierowana pośrednio lub bezpośrednio do inwestorów, pośredników finansowych, zarządzających funduszami lub finansowanych przedsiębiorstw. Testowi prywatnego inwestora podlegają wszystkie ewentualne drogi udzielenia pomocy publicznej.

Jeżeli finansowanie stanowi pomoc publiczną, to jej ewentualne zgłoszenie KE zależne jest od łącznego spełnienia szczegółowych kryteriów z art. 21 Rozporządzenia. Niektóre spośród tych kryteriów wskazane zostały poniżej.

1. Wartość finansowania ryzyka nie może przekroczyć 15 mln euro na przedsiębiorstwo (art. 21 ust. 9 Rozporządzenia).

2. Finansowanie ryzyka musi służyć pozyskaniu dodatkowego finansowania od niezależnych inwestorów prywatnych, tak aby łączna stopa udziału prywatnego była równa wartości minimalnej – od 10% do 60% (art. 21 ust. 10 Rozporządzenia).

3.  Pośredników finansowych oraz inwestorów lub zarządców funduszy wybiera się w drodze otwartego, przejrzystego i niedyskryminującego konkursu (art. 21 ust. 13 Rozporządzenia).

4. Środki finansowania ryzyka zapewniają podejmowanie decyzji motywowanych zyskiem (art. 21 ust. 14 Rozporządzenia).

5. Pośrednikami finansowymi zarządza się na zasadach komercyjnych, a zarządzający otrzymują wynagrodzenie powiązane z uzyskanymi wynikami lub przejmują część ryzyka (art. 21 ust. 15 Rozporządzenia).

Proporcjonalność pomocy publicznej

Jeżeli warunki z Rozporządzenia nie zostaną spełnione, to planowane mechanizmy pomocy publicznej podlegają indywidualnej ocenie KE. Komisja ocenia, czy zgłoszone instrumenty gwarantują, że pozytywny wpływ pomocy na osiągnięcie celu leżącego we wspólnym interesie przewyższa potencjalny negatywny wpływ na handel między państwami członkowskimi i konkurencję na rynku. Szczegółowe kryteria w zakresie tego testu określa rozdział 3 Wytycznych. Wprowadzenie jednego testu stanowi istotną zmianę w porównaniu z poprzednimi wytycznymi, w których test ten był dwuelementowy.

Wydaje się, że wprowadzenie jednego szczegółowego testu może utrudnić uznawanie planowanych mechanizmów pomocy za dopuszczalne. Stąd pożądane jest takie projektowanie instrumentów finansowania, aby spełniały one warunki wyłączenia z art. 21 Rozporządzenia, a tym samym nie podlegały obowiązkowi notyfikacji.

Praktyka decyzyjna KE

W latach 2007–2012 KE przeanalizowała około 85 mechanizmów finansowania przedsiębiorstw za pomocą kapitału o podwyższonym ryzyku. Tylko w jednym przypadku KE odmówiła zatwierdzenia pomocy publicznej. Decyzja taka została podjęta w związku z naruszeniem zasad rynku wewnętrznego, w szczególności naruszeniem zasady niedyskryminacji ze względu na pochodzenie. Statystyka ta dowodzi, że KE skłonna jest do zatwierdzania podobnych mechanizmów, a ich natura jest ogólnie zgodna z celami pomocy publicznej, tj. usuwaniem niedoskonałości rynku oraz tworzeniem zachęt inwestycyjnych dla przedsiębiorstw.

Małgorzata Darowska,Marcin Alberski

 


[1] www.evca.eu/media/12195/evca-Quartely-Activity-Indicator-Q1-2007-Q3-2013.pdf (dostęp: 13.05.2015 r.).

 

[2] eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/ (dostęp: 13.05.2015 r.).

 

[3] eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/) (dostęp: 13.05.2015 r.).

 

 

Wstecz