Ochrona karna tajemnicy przedsiębiorstwa i wzorów produktów – trudna, lecz możliwa

06.03.2017

Przedsiębiorca może dochodzić swoich praw jednocześnie w postępowaniu cywilnym i karnym. Może też wybrać tylko jedno z powyższych postępowań. Decyzja, która z dróg będzie bardziej korzystna, zależy od konkretnych okoliczności oraz celów, jakie chce osiągnąć pokrzywdzony przedsiębiorca.Przykładowo w postępowaniu cywilnym pokrzywdzony przedsiębiorca zasadniczo musi dysponować odpowiednimi dowodami w celu wykazania swoich racji, chyba że skorzysta z trudnego w praktyce roszczenia informacyjnego albo zabezpieczania dowodów czy roszczeń. Aby wszcząć postępowanie karne, pokrzywdzony musi dysponować jedynie dowodami wskazującymi na uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa, gdyż do zadań organu przygotowawczego należy zebranie dowodów i ustalenie popełnienia przestępstwa. Postępowanie karne z jednej strony ma na celu osiągnięcie sprawiedliwości społecznej, z drugiej zaś może w tym samym czasie służyć uzyskaniu dowodów w celu wytoczenia postępowania cywilnego.Warto pamiętać, że postępowanie karne może być dotkliwe zwłaszcza dla osób decyzyjnych w spółce, ale też dla samej organizacji na podstawie ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary.W praktyce wielu przedsiębiorców decyduje się na postępowanie cywilne, a nie karne, m.in. z następujących powodów:

  • postępowania cywilne w przypadku wspólnotowych wzorów przemysłowych są rozpatrywane przed specjalistycznymi sądami, natomiast w postępowaniu karnym sprawa jest w pierwszej kolejności prowadzona przez policjanta lub prokuratora, który większą wagę przykłada do przestępstw „dnia codziennego";
  • o ile w postepowaniu karnym łatwiej jest „wywalczyć" naprawienie szkody, co do zasady, postępowanie cywilne daje możliwość uzyskania pełnego odszkodowania, w tym bezprawnie uzyskanych korzyści przez nieuczciwego przedsiębiorcę, pod warunkiem że poszkodowany będzie w stanie je wykazać; postępowanie karne nie pozwala na dochodzenie bezprawnie uzyskanych korzyści.

Przestępstwo naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa (art. 23 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji z 16 kwietnia 1993 r.) oraz przestępstwo kopiowania zewnętrznej postaci produktu lub wprowadzenia takiego produktu na rynek (art. 24 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji z 16 kwietnia 1993 r.) są zagrożone grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.Niemniej skazanie nieuczciwego konkurenta żerującego na chronionej tajemnicą przedsiębiorstwa technologii i kopiowanie przy jej wykorzystaniu zewnętrznej postaci produktu jest uzależnione od wyrządzenia przedsiębiorcy w wyniku powyższych działań poważnej szkody. Aby doszło do skazania, poważna szkoda musi zostać wykazana w postępowaniu karnym, niezależnie od tego, czy pokrzywdzony żąda jej naprawienia czy też nie.  Konieczność wykazania wyrządzenia poważnej szkody w praktyce okazuje się największą przeszkodą w skutecznej realizacji karnej ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa i wzoru (zarejestrowanego lub niezarejestrowanego). Poważna szkoda powinna być rozumiana szeroko jako:

  • szkoda rzeczywista (faktyczna kalkulacja, ile przedsiębiorca stracił);
  • utrata korzyści, które pokrzywdzony przedsiębiorca by uzyskał, gdyby tajemnica przedsiębiorstwa nie została bezprawnie wykorzystana, a wzór produktu nie został skopiowany i w rezultacie wprowadzony do obrotu;
  • szkoda niematerialna (krzywda przedsiębiorcy wynikająca z naruszenia jego dobrego imienia, renomy czy renomy produktu).

Chociaż zgodnie z prawem ciężar udowodnienia poważnej szkody spoczywa na organie prowadzącym postępowanie przygotowawcze, w praktyce to pokrzywdzony przedsiębiorca musi wykazać poważną szkodę, jaką poniósł wskutek działań konkurenta (skoro szkoda powstała właśnie w majątku pokrzywdzonego, który dysponuje najlepszymi dowodami na jej udowodnienie).Aby z powodzeniem wykazać poważną szkodę, pokrzywdzony przedsiębiorca musi przedstawić szereg dowodów. Może się okazać, że aby to osiągnąć, konieczne będzie ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa, w tym poufnych informacji finansowych, co zniechęca pokrzywdzonych przedsiębiorców do dochodzenia swoich praw na drodze karnej.Jednak powyższy wymóg można ominąć w pierwszym stadium postępowania przygotowawczego, przedstawiając przygotowane przez zewnętrzną firmę audytorską wyliczenia poważnej szkody, której koszty pokryje pokrzywdzony. Niemniej taki dokument będzie traktowany przez organ jedynie jako dokument prywatny. Oznacza to, że na późniejszym etapie niezbędne jest wyliczenie szkody przez biegłego powoływanego przez organy ścigania.Dokładne wyliczenie zaistniałej szkody niematerialnej nie wydaje się jednak niezbędne w celu wykazania poważnej szkody, zwłaszcza w sytuacji, gdy jest ona oczywista i widoczna gołym okiem. Takie wyliczenie będzie zawsze wymagane w postępowaniu cywilnym.Mając na uwadze powyższe trudności, przedsiębiorcy stronią od postępowań karnych w przypadku przestępstwa naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa, skopiowania i wprowadzenia do obrotu wzoru (zarejestrowanego lub niezarejestrowanego).Droga karna może okazać się trudna, ale nie jest niemożliwa. Właściwie bowiem przygotowany wniosek o ściganie i aktywne uczestnictwo w postępowaniu przygotowawczym może odnieść pozytywne efekty, zwłaszcza jeśli właściciel praw nie ma wystarczających dowodów na udowodnienie swoich racji w postępowaniu cywilnym. Ponadto w postępowaniu karnym można dochodzić naprawienia szkody (choć jak pokazuje praktyka, nie w pełnym wymiarze).

Izabela Kowalczuk


Wstecz