Przepisy unijne dopuszczają korzystanie z dzieł osieroconych

27.09.2018

Brak możliwości ustalenia autora dzieła praktycznie uniemożliwia korzystanie z niego innym podmiotom (poza formami dozwolonego użytku), ponieważ jedynie podmiot uprawniony posiada wyłączne prawo korzystania. Jednakże celem zapewnienia wsparcia nauki i rozpowszechniania kultury, Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/28/UE z dnia 25 października 2012 r. w sprawie niektórych dozwolonych sposobów korzystania z utworów osieroconych („Dyrektywa”) wprowadziła pewne wyjątki, które pozwalają na wybrane sposoby korzystania z tzw. dzieł sierocych przez określone podmioty.

Zgodnie z definicją przedstawioną w art. 2 Dyrektywy, utwór uznaje się za osierocony, jeżeli żaden z podmiotów uprawnionych do niego nie jest znany lub, nawet jeżeli chociaż jeden z nich jest znany, żaden nie został odnaleziony, pomimo starannego poszukiwania podmiotów uprawnionych.

Należy jednak podkreślić, że w świetle Dyrektywy z utworów osieroconych mogą korzystać jedynie ściśle wymienione podmioty i w ściśle określony sposób. Opisywany wyjątek dotyczy:

1) utworów opublikowanych w postaci książek, czasopism, gazet, magazynów oraz innych tekstów pisanych, które znajdują się w zbiorach publicznie dostępnych bibliotek, placówek oświatowych lub muzeów, a także w zbiorach archiwów lub instytucji odpowiedzialnych za dziedzictwo filmowe lub dźwiękowe;

2) utworów filmowych lub audiowizualnych i fonogramów znajdujących się w zbiorach publicznie dostępnych bibliotek, placówek oświatowych lub muzeów, a także w zbiorach archiwów lub instytucji odpowiedzialnych za dziedzictwo filmowe lub dźwiękowe

oraz

3) utworów filmowych lub audiowizualnych i fonogramów wyprodukowanych przez nadawców publicznych do dnia 31 grudnia 2002 r. włącznie i znajdujących się w ich archiwach, które to utwory są chronione prawami autorskimi lub pokrewnymi i które zostały po raz pierwszy opublikowane na terytorium państwa członkowskiego lub – w przypadku braku publikacji – po raz pierwszy nadane na terytorium państwa członkowskiego.

Ponadto dozwolona forma korzystania ogranicza się jedynie do:

1) publicznego udostępniania

oraz

2) zwielokrotniania utworu osieroconego znajdującego się w zbiorach podmiotów uprawnionych do celów digitalizacji, udostępniania, indeksowania, katalogowania, ochrony i odnawiania w celu realizacji zadań uprawnionych jednostek, które to zadania muszą dodatkowo leżeć w interesie publicznym.

Przykładem interesu publicznego w świetle przepisów Dyrektywy jest zapewnienie dostępu do utworu w celach edukacyjnych.

Wymienione wyżej podmioty mogą uzyskiwać dochody w ramach takiego korzystania, jednak dochody te mogą być przeznaczone wyłącznie na pokrycie kosztów digitalizacji i publicznego udostępniania utworów osieroconych.

Zakres opisanego wyjątku umożliwiającego wybrane sposoby korzystania z utworów osieroconych został uregulowany bardzo wąsko. 

Katarzyna Kęska

 

 

Wstecz