Umowa inwestycyjna z komentarzem

24.09.2018

1. Uwagi ogólne

Zawierając umowę inwestycyjną, należy poświęcić uwagę ustaleniu zasad rozporządzania akcjami/udziałami spółki będącej przedmiotem inwestycji. Zdarza się, że założyciele skupiając się przede wszystkim na rozwoju biznesu, nie traktują tego zagadnienia jako źródła potencjalnych problemów. W interesie każdej ze stron umowy inwestycyjnej jest, aby warunki, na jakich mogą one zbywać swoje udziały, przejmować kontrolę nad spółką lub wychodzić z inwestycji, zostały określone w sposób precyzyjny i zrozumiały. 

Najczęściej w tego umowach przyznaje się akcjonariuszom prawo pierwszeństwa bądź prawo opcji. Praktyka zna jednak wiele innych sposobów ograniczenia zbywalności praw udziałowych.  

Prawo wspólnej sprzedaży akcji albo wspólnego „wyjścia” (tag-along right) uprawnienia akcjonariusza A do żądania umożliwienia mu zbycie akcji łącznie z akcjami zbywanymi przez zobowiązanego akcjonariusza B i na tych samych warunkach. Akcjonariusz B, który chce wystąpić ze spółki, musi więc zapewnić wyjście także akcjonariuszowi A. Rozwiązanie to zapobiega sytuacji, w której akcjonariusz byłby zmuszony uczestniczyć we wspólnym przedsięwzięciu w zmienionych okolicznościach, np. gdy doszło do przejęcia kontroli nad spółką przez jednego z partycypantów bądź osobę trzecią. Akcjonariusz nie jest także zmuszony do zaakceptowania niekorzystnej ceny kupna akcji i potencjalnie może uczestniczyć w premii z tytułu przejęcia kontroli nad spółką. Tag-along right pozwala zatem zrealizować na drodze obligacyjnej zbliżone cele, które przyświecają ustawowemu mechanizmowi obowiązkowej oferty w związku z przejęciem kontroli nad spółką publiczną (art. 73-74 OfertaPublU). Tag-along right gwarantuje akcjonariuszowi wyjście ze spółki. Gwarancja wiąże się z ograniczeniem zbywalności praw udziałowych zobowiązanego akcjonariusza. Jeżeli akcjonariusz B nie jest w stanie znaleźć nabywcy na akcje akcjonariusza A, sam nie może zbyć własnych akcji albo musi podzielić się pulą akcji, na które znalazł nabywcę. 

Jako szczególne ograniczenie zbywalności akcji kwalifikuje się także drag-along right, czyli odwrotność tag-along right. Polega ono na uprawnieniu akcjonariusza A, mającego zwykle pozycję dominującą, który zamierza zakończyć inwestycję w spółce, do żądania sprzedaży akcji także przez akcjonariusza B na rzecz oznaczonego nabywcy, niezależnie od tego, czy akcjonariusz B jest zainteresowany sprzedażą. Prawo to zwiększa atrakcyjność oferowanych do zbycia akcji, ponieważ nabywca zyskuje gwarancję, że w spółce nie będą uczestniczyć akcjonariusze mniejszościowi. Drag-along right ogranicza swobodę zbycia akcji przez akcjonariusza B.  

Również w umowie inwestycyjnej możliwe jest zawarcie zobowiązania nierozporządzania akcjami w określonym czasie, tzw. lock up. Mechanizm lock up wykorzstywany jest w przypadku spółek, których papiery wartościowe wprowadzane są po raz pierwszy do obrotu na rynek zorganizowany, podtrzymanie określonej wyceny papierów danej emisji. Takie postanowienie często pojawia się w umowach gwarancji emisji, towarzyszących pierwszej ofercie publicznej. Podmiot, który gwarantuje daną emisję, chce mieć pewność, że akcjonariusze nie zaleją rynku papierami, powodując obniżenie ich ceny.W przypadku zawierania umowy inwestycyjnej mechanizm lock up  może również wprowadzić sama spółka, w nadziei na zwiększenie zainteresowania inwestorów – zgodnie z zasadą, że zmniejszenie podaży wywołuje zwiększenie popytu.

2. Orzecznictwo

1. Wyrok SN dnia 23 września 2016 r., II CSK 818/15

I. Osiągnięcie celu umowy, jako warunek zachowania akcji, może być uznane za zdarzenie przyszłe i niepewne w rozumieniu art. 89 KC, a okoliczność, że warunek powiązano z terminem, nie ma istotnego znaczenia; w orzecznictwie wyraźnie dopuszczono możliwość łączenia warunku i terminu. Nieosiągnięcie celu umowy należałoby traktować jako warunek rozwiązujący, to jest powodujący ustanie tytułu do zachowania pakietu akcji.

II. Postanowienia w umowie zawartej przez spółkę z członkiem kadry menedżerskiej, uzależniające nabycie prawa do akcji spółki (opcja menedżerska) od realizowania celu umowy w postaci uruchomienia funduszu inwestycyjnego, nie tworzą umowy o dzieło za wynagrodzeniem.


2. Wyrok SN z dnia 23.09.2016 r., II CSK 818/15

I. Osiągnięcie celu umowy, jako warunek zachowania akcji, może być uznane za zdarzenie przyszłe i niepewne w rozumieniu art. 89 KC, a okoliczność, że warunek powiązano z terminem, nie ma istotnego znaczenia; w orzecznictwie wyraźnie dopuszczono możliwość łączenia warunku i terminu. Nieosiągnięcie celu umowy należałoby traktować jako warunek rozwiązujący, to jest powodujący ustanie tytułu do zachowania pakietu akcji.

 

Wstecz