Współpraca biznesu z nauką pod rygorem niedozwolonej pomocy publicznej

21.09.2018

Dzisiejsza gospodarka, charakteryzująca się wzmożoną konkurencyjnością i ciągłym rozwojem, zmusza przedsiębiorców do podjęcia działań zmierzających do wprowadzania na rynek coraz to nowszych i bardziej innowacyjnych produktów. Prowadzenie badań nad coraz to nowszymi rozwiązaniami wymaga zaś posiadania zarówno wykwalifikowanej kadry, jak również nowoczesnej infrastruktury badawczej oraz ciągłego inwestowania w nią. Dysponowanie odpowiednim sprzętem oraz zasobami ludzkimi jest bowiem podstawowym warunkiem osiągnięcia sukcesu w odkrywaniu i wdrażaniu nowoczesnych technologii i rozwiązań.

W związku z powyższym, wartą rozważenia formą transferu wiedzy i rozwiązań ze świata nauki do świata biznesu jest wspólne prowadzenie prac badawczo-rozwojowych przez jednostkę naukową oraz przynajmniej jednego partnera biznesowego. Taki sposób prowadzenia badań naukowych ma wiele zalet dla jego uczestników. Dla jednostki naukowej nawiązanie tego typu współpracy jest równoznaczne z pozyskaniem zewnętrznego źródła finansowania oraz z zachowaniem prawa do zysku związanego z późniejszą eksploatacją wyników prowadzonych prac. Dla partnera biznesowego wspólne prowadzenie badań z jednostką naukową może zaś oznaczać oszczędności, wynikające z udostępnienia infrastruktury badawczej partnera naukowego oraz jego wykwalifikowanych pracowników. Wydaje się, że taka forma prowadzenia działalności badawczej ma przed sobą przyszłość, szczególnie w przypadku uczelni publicznych oraz planowanego „uwolnienia” niektórych przychodów tych jednostek naukowych.

Wspólne prowadzenie badań naukowych przez partnerów naukowych i biznesowych charakteryzuje się tym, że wszystkie podmioty biorące udział w opracowaniu i realizacji wspólnego projektu współdzielą zarówno ryzyko związane z jego wdrażaniem, jak i związany z tym sukces. Ta forma współpracy istotnie różni się więc od prowadzenia badań naukowych na zlecenie partnera biznesowego, w którym z jednej strony ryzyko związane z prowadzeniem badań jest w całości przez niego ponoszone, z drugiej zaś strony  - to właśnie partnerowi biznesowemu przypadają korzyści, w szczególności finansowe, związane z sukcesem wynikającym z wdrożenia opracowanych badań lub technologii.

Wspólne prowadzenie prac badawczych i rozwojowych przez różnych partnerów jest pod względem prawnym bardziej skomplikowane, niż zwykłe świadczenie przez jednostkę naukową usług realizowanych na zlecenie partnera biznesowego. Bardziej skomplikowana jest w tym przypadku przede wszystkim relacja pomiędzy współpracą partnerów a przepisami o udzielaniu pomocy publicznej.

Zgodnie ze stanowiskiem Komisji Europejskiej, która czuwa nad prawidłowym stosowaniem przepisów o pomocy państwa udzielanej ze środków publicznych lub przy wykorzystaniu tych środków, nie będziemy mieli do czynienia z udzieleniem partnerowi biznesowemu pośredniej pomocy państwa, jeżeli spełniony będzie przynajmniej jeden z poniższych warunków:

  • uczestniczący w projekcie partnerzy biznesowi całkowicie ponoszą koszty realizowanego projektu, lub
  • wyniki, które nie skutkują powstaniem praw własności intelektualnej, mogą być szeroko rozpowszechniane, a prawa własności intelektualnej do wyników działalności B+R+I, będących efektem działalności prowadzonej przez jednostkę naukową, są w całości przekazywane na jej rzecz; „przekazywanie w całości” oznacza, że jednostka naukowa uzyskuje pełnię ekonomicznych korzyści wynikających z tych praw poprzez zachowanie możliwości pełnego nimi dysponowania w tym prawo do posiadania ich na własność oraz prawo do udzielenia licencji; warunki te mogą być spełnione również w sytuacji, w której jednostka naukowa decyduje się na zawieranie kolejnych umów dotyczących tych praw, w tym jeżeli wyraża zgodę na udzielanie licencji na korzystanie z tych praw przez współpracującego partnera biznesowego, lub
  • jednostka naukowa otrzymuje od partnera biznesowego współpracującego w projekcie wynagrodzenie będące odpowiednikiem ceny rynkowej za prawa własności intelektualnej, wynikające z działalności tej jednostki naukowej prowadzonej w ramach projektu i przekazywane partnerowi biznesowemu uczestniczącemu we wspólnym projekcie; wszelki wkład ze strony partnera biznesowego na poczet kosztów ponoszonych przez jednostkę naukową może być odejmowany od kwoty tego wynagrodzenia; warunek „wynagrodzenia odpowiadającego cenie rynkowej za prawa własności intelektualnej”, w sytuacji obiektywnej trudności w ustaleniu tej ceny, będzie spełniony jeżeli jednostka naukowa w momencie zawierania umowy przeprowadzi negocjacje w celu uzyskania maksymalnej korzyści.

Formułując treść umowy o współpracy pomiędzy partnerem naukowym a biznesowym należy więc mieć na uwadze powyższe wytyczne. Nie jest oczywiście przesądzone, że w przypadku braku spełnienia któregokolwiek z ww. warunków, podjęcie przez partnerów współpracy będzie automatycznie skutkować udzieleniem niedozwolonej pomocy publicznej. Każdy taki projekt powinien być jednak badany indywidualnie z zastosowaniem tzw. testu bilansującego oraz będzie zazwyczaj wymagał przeprowadzenia procedury notyfikacji zamiaru pomocy do Komisji Europejskiej.

Źródło: Wspólnotowe zasady ramowe dotyczące pomocy państwa na działalność badawczą, rozwojową i innowacyjną z dnia 30 grudnia 2006 roku (2006/C 323/01)

Marzena Baurska, Lidia Szczęsna

Wstecz