Dzierżawa autorskich praw majątkowych

04.10.2018

1. Zagadnienia ogólne  

Wskazać należy, że w art. 2 ust. 1 pkt 35 PrSzkWyższym wskazano, że komercjalizacja bezpośrednia może nastąpić poprzez sprzedaż wyników badań naukowych, prac rozwojowych lub know-how związanego z tymi wynikami albo oddawanie do używania tych wyników lub know-how, w szczególności na podstawie umowy licencyjnej, najmu oraz dzierżawy.  

Jednak odwołanie się w komentowanym przepisie do najmu, zdaniem Adriana Niewęgłowskiego i Joanny Sieńczyło-Chlabicz1 należy traktować jako usterkę legislacyjną. Uznają oni jednocześnie, za zasadność dzierżawy wyników badań naukowych, w tym objętych ochroną prawa autorskiego.  

Wskazać należy, że zgodnie z k.c. możliwa jest zarówno dzierżawa rzeczy, ale oprócz tego dzierżawę praw. W doktrynie wskazuje się, że prawa własności intelektualnej, które mogą przysługiwać uprawnionym osobom2 mogą być przedmiotem umowy dzierżawy.  

Natomiast zdaniem J. Drela3 autorskie prawa majątkowe oraz prawa z patentu (w tym rejestracji wzoru użytkowego, znaku towarowego, topografii układów scalonych) nie mogą być przedmiotem dzierżawy, ponieważ korzystanie z tych praw w tym poprzez pobieranie pożytków jest przedmiotem umowy licencyjnej. Jego zdaniem podkreślić należy, że samo prawo z patentu nie generuje pożytków, lecz dopiero uruchomienie produkcji z jego użyciem w ramach prowadzenia przedsiębiorstwa. Nie jest to więc jego zdaniem pożytek prawa, lecz pożytek związany z działalnością całego przedsiębiorstwa. Stosowanie przepisów o dzierżawie praw prowadziłoby natomiast do obejścia przepisów wymagających formy pisemnej pod rygorem nieważności dla umów licencyjnych (art. 76 ust. 1 PrWłPrzem oraz art. 67 ust. 5 PrAut) 

Jednocześnie wskazać należy, że J. Drela krytycznie odnosi się do orzeczenia z 26.1.2011 r. (IV CSK, 274/10) zgodnie z którym nie ma "podstaw do wyłączenia – z zasady – dopuszczalności ustanowienia dzierżawy na prawach autorskich oczywiście przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 709 KC. Dzierżawa musiałaby obejmować przynajmniej jedno pole eksploatacji i związaną z nim możliwość uzyskiwania pożytków, na przykład dawać dzierżawcy prawo do odpłatnego wystawiania utworu". 

Dzierżawa praw do wyników badań jest podobna do umowy licencyjnej, mającej za przedmiot te wyniki, ale nie jest z nią tożsama. Dostrzec można między tymi umowami różnice, na które zwraca uwagę doktryna, i to bynajmniej nie tylko w kwestiach szczegółowych (zob. szerzej A. Niewęgłowski, w: System prawa handlowego, t. 3, s. 533–534). Po pierwsze, umowa dzierżawy jest w Kodeksie cywilnym ukształtowana jako umowa odpłatna. Co więcej, w piśmiennictwie zwraca się uwagę, że czynsz dzierżawny jest ze swej natury świadczeniem okresowym. Nie jest możliwa w konsekwencji dzierżawa wyniku badań w zamian za jednorazowe świadczenie (E. Traple, Umowy, s. 21).  

Odnosząc to, co powiedziano do umów licencyjnych, należy zwrócić uwagę, że w prawie autorskim są one z zasady odpłatne, jednak strony mają swobodę co do tego, jak określić wynagrodzenie licencyjne – chociaż jest ono bardzo często płacone okresowo, nie ma żadnych przeszkód, aby przybrało ono formę ryczałtu, płatnego jednorazowo. W ustawie – Prawo własności przemysłowej umowa licencyjna może być nawet nieodpłatna. Wynika to z faktu, że do elementów przedmiotowo istotnych umów licencyjnych w ustawie – Prawo własności przemysłowej ustawodawca zalicza tylko upoważnienie licencyjne (licencję). Inna różnica, dotycząca dzierżawy i umowy licencyjnej, odnosi się do zagadnienia odpowiedzialności za wady przedmiotu upoważnienia (zob. A. Niewęgłowski, w: System prawa handlowego, t. 3, s. 533–534). Jak już o tym wspomniano w komentarzu do niniejszego przepisu, licencjodawca odpowiada za wady przedmiotu licencji na zasadach ogólnych. Stosownie do utrwalonego w literaturze poglądu, z uwagi na brak podstawy prawnej nie jest możliwe stosowanie do umów licencyjnych przepisów KC o rękojmi za wady rzeczy najętej (tak zwłaszcza S. Sołtysiński, Licencje, s. 243). 

2. Rękojmia za wady

Tymczasem, w odniesieniu do wad przedmiotu dzierżawy, przepisy te mają zastosowanie, z racji odesłania, które zawiera przepis art. 709 w zw. z art. 694 w zw. z art. 664 KC (zob. tak A. Niewęgłowski, w: System prawa handlowego, t. 3, s. 533–534). Dzięki takiemu rozwiązaniu osoba, która dzierżawi wyniki badań naukowych bądź prac rozwojowych, znajduje się w korzystniejszej pozycji prawnej aniżeli licencjobiorca. O ile ten ostatni jest chroniony ogólnymi przepisami Kodeksu cywilnego o skutkach niewykonania zobowiązań, o tyle wydzierżawiający może skorzystać – dodatkowo – z rękojmi (zob. tak A. Niewęgłowski, Dzierżawa egzemplarzy utworu, s. 98). Wreszcie dzierżawę i licencję różni to, jakie skutki prawne wywiera na nie zbycie prawa do wyniku badań, które jest źródłem upoważnienia do korzystania z niego. W sytuacji, gdy dochodzi do zbycia prawa obciążonego licencją, dominujący w piśmiennictwie pogląd przyjmuje, że nabywca prawa nie wstępuje w stosunek licencyjny (zob. szerzej A. Niewęgłowski, w: System prawa handlowego, t. 3, s. 533 i 534 oraz podana tam literatura przedmiotu). W odniesieniu natomiast do dzierżawy wyników prac badawczych znajduje zastosowanie przepis art. 678 § 1 KC. Przewiduje on, że w razie zbycia rzeczy najętej w czasie trwania najmu nabywca wstępuje w stosunek najmu na miejsce zbywcy (na kwestię tę zwracają uwagę B. Baliga, M. Kućka, Korzystanie z praw, s. 17 oraz A. Niewęgłowski, w: System prawa handlowego, t. 3, s. 533–534). 

3. Orzecznictwo

1. Wyrok SN z dnia 26.01.2011 r., IV CSK 274/10, OSNC-ZD 2011, Nr 4 poz. 81

Unormowanie w prawie autorskim umów mających za przedmiot prawa autorskie nie eliminuje stosowania przepisów kodeksu cywilnego, w tym jego części szczególnej. Nie jest więc wykluczone zawieranie umów innych, aniżeli przewidziane w prawie autorskim umowy o przeniesienie autorskich praw majątkowych albo umowy o korzystanie utworu (licencyjne), przy uwzględnieniu specyfiki praw autorskich. Nie ma też więc podstaw do wyłączenia–z zasady–dopuszczalności ustanowienia dzierżawy na prawach autorskich, oczywiście przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 709 k.c. Dzierżawa musiałaby obejmować przynajmniej jedno pole eksploatacji I związaną z nim możliwość uzyskiwania pożytków, na przykład dawać dzierżawcy prawo odpłatnego wystawiania utworu.

2. Wyrok SA w Warszawie z dnia 04.05.2010 r., I ACa 1217/09

O kwalifikacji prawnej całej umowy jako licencyjnej decyduje świadczenie główne I zamiar wykreowania 1 stosunku prawnego. Dodatkowe świadczenia licencjodawcy mają charakter mają charakter wtórny stosunku do świadczenia głównego, bez niego Nie mają dla stron znaczenia gospodarczego, Stąd roszczenia ich dotyczące podlegają przedawnieniu na zasadach przewidzianych dla umowy licencyjnej.

1 Sieńczyło- Chlabicz (red.). Komercjalizacja i transfer wyników badań naukowych i prac rozwojowych z uczelni do gospodarki, Warszawa 2016.

2 Tak wskazuje B. Baliga, M. Kućka, Korzystanie z praw, s. 13-17; G. Kozieł, w: A. Kidyba (red.), Kodeks cywilny, t. 3, Zobowiązania. Część szczególna, Warszawa 2010, s. 504; A. Niewęgłowski, Dzierżawa egzemplarzy utworu, s. 94; L. Stecki, w: J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny z komentarzem, t. 2, Warszawa 1989, s. 666; P. Ślęzak, Umowy w zakresie współczesnych sztuk wizualnych, Warszawa 2012, s. 165; E. Traple, Umowy, s. 20.

3 E. Gniewek, P. Machnikowski. Kodeks Cywilny. Komentarz, komentarz do art. 709 kc. Warszawa 2017.

Wstecz