Umowa o korzystanie z infastruktury badawczej

03.10.2018

1. Uwagi ogólne

W literaturze przedmiotu nie wskazywano do tej pory na charakter prawny umowy o korzystanie z infrastruktury badawczej. Rozważeniu podlegał by w tym przypadku stosunek najmu czy świadczenia usług.

Ze względu na odpłatny charakter umowy o korzystanie z infrastruktury badawczej, wynikający z art. 86 c ust. 1 pkt 2 w którym ustawodawca określił w formie katalogu otwartego zakres przedmiotowy regulaminu korzystania z infrastruktury badawczej uczelni w tym zasady korzystania i wysokość opłat za korzystanie z infrastruktury badawczej do prowadzenia badań naukowych lub prac rozwojowych przez podmioty zewnętrzne rozważaniom nie podlega użyczenie. Cechą charakterystyczną użyczenia, odróżniającą je od najmu, ale za to upodobniającą do darowizny, jest nieodpłatność. Natomiast treścią najmu jest zobowiązanie wynajmującego do oddania najemcy do używania rzeczy (zasadniczo niezużywalnych: ruchomości i nieruchomości, także części składowych rzeczy) przez czas oznaczony lub nieoznaczony oraz zobowiązanie najemcy do uiszczania wynajmującemu umówionego czynszu. Jak z tego wynika, przedmiotem najmu nie mogą być dobra niematerialne.

2. Najem aparatury badawczej  

Wskazać należy, że najem jest umową zobowiązującą, konsensualną, odpłatną i wzajemną. Jako elementy przedmiotowo istotne niezbędne jest ustalenie jego przedmiotu oraz czynszu. Stronami umowy najmu są wynajmujący oraz najemca. Przedmiotem świadczenia wynajmującego jest „rzecz”, a więc wynajmowane mogą być rzeczy ruchome w tym aparatura, jak i nieruchomości. Nie jest wyłączony najem części składowych rzeczy (linia technologiczna). Nie mogą one bowiem, jak stanowi  art. 47 § 1 KC, być odrębnym przedmiotem praw rzeczowych, natomiast umowa najmu nie prowadzi do powstania prawa o takim charakterze. Dopuszczalność najmu części składowych rzeczy potwierdzają przepisy o najmie lokali.   

Z kolei przedmiotem najmu może być również część fizyczna rzeczy, np. wydzielona do korzystania część nieruchomości gruntowej. Nie ma przeszkód do ustanowienia najmu obejmującego zbiór rzeczy, np. duża infrastruktura badawcza. Powstaje wtedy jeden stosunek najmu dotyczący całego zbioru, a nie wielość najmów odpowiadających poszczególnym jego składnikom. 

Przy charakterystyce przedmiotu najmu należy mieć na uwadze, że najemca otrzymuje rzecz do korzystania polegającego tylko na używaniu rzeczy, a więc bez pobierania z niej pożytków i z obowiązkiem jej zwrotu po zakończeniu najmu. Nie oznacza to jednak, że w odniesieniu do rzeczy przynoszących pożytki oraz rzeczy zużywalnych, najem nie mógłby znaleźć zastosowania. Może być ustanowiony, jeżeli umowa określi sposób korzystania z tych rzeczy według zasad właściwych dla najmu. Konieczne byłoby zastrzeżenie takiego używania rzeczy najętych, które nie prowadzi do ich zużycia (np. owoce jako okazy na wystawie) albo oddanie do używania z wyłączeniem prawa do pobierania pożytków.

3. Umowa o świadczenie usług 

Przedmiotem umowy, o której mówi art. 750 KC, jest zobowiązanie do dokonania jednej lub wielu czynności faktycznych, w tym także do dokonywania ich w sposób stały (trwały) lub periodyczny. Świadczenie usługodawcy może mieć zatem charakter jednorazowy, ciągły lub okresowy. Kwalifikacji z art. 750 KC podlegają zarówno umowy o stałe lub cykliczne (periodyczne) świadczenie usług, takie jak np. szkolenie osób korzystających z aparatury badawczej, jak i takie, które mają charakter incydentalny. Rozmiar świadczenia może być przez strony z góry oznaczony albo nieoznaczony – wówczas zależy od czasu trwania zobowiązania.  

Jak wskazuje R. Morek, M. Raczkowski1 artykuł 750 KC dotyczy tylko tych umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane jako odrębny typ umowy. W zakresie zastosowania art. 750 KC mieszczą się zarówno takie umowy, które przewidują wykonywanie czynności faktycznych zmierzających w pewnym kierunku, ale w których dłużnik nie zobowiązuje się do osiągnięcia celu tych czynności (np. umowy o opiekę, wychowanie, leczenie, nauczanie, nadzór, zarządzanie), jak również umowy zobowiązujące do dokonania czynności skutkujących pewnym rezultatem, który nie ma jednak materialnej postaci ani nośnika, a przez to nie ma samoistnego i trwałego bytu, pozwalającego na kwalifikację jako umowę o dzieło (wygłoszenie wykładu, odegranie sztuki, zagranie koncertu). Dopuszczalne jest uzależnienie wynagrodzenia strony takiej umowy od osiągnięcia określonego rezultatu.  

4. Orzecznictwo

Wyrok WSA z Szczecina, 29.11.2012, III AUa 555/12

Zakres zastosowania art. 750 KC jest bardzo szeroki z uwagi na określenie przedmiotu umów, których dotyczy. Pojęcie usług jest bardzo pojemne i obejmuje wykonywanie czynności dla innej osoby. Świadczenie usług może polegać na wykonywaniu czynności faktycznych, o ile nie są one uregulowane innymi przepisami.

Wyrok NSA z dnia 25.11.2014, II GSK 1660/13

Przedmiotem umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu jest dokonanie (wykonywanie) określonej czynności faktycznej, to uwzględniając treść art. 627 KC, zgodnie z którym przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia, przyjąć należy, że umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi".

Istotą umowy o dzieło jest osiągnięcie określonego, zindywidualizowanego rezultatu w postaci materialnej lub niematerialnej, zaś umowa o świadczenie usług jest umową starannego działania, której celem jest wykonywanie określonych czynności, które nie muszą zmierzać do osiągnięcia rezultatu. Jednym zaś z kryteriów pozwalających na odróżnienie umowy o dzieło od umowy oświadczenie usług jest możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych.

Wyrok SA z dnia 28 grudnia 2015 r., III AUa 1160/15

Jeśli strony nie określiły w umowie cech i parametrów indywidualizujących dzieło to taki brak kryteriów określających pożądany przez zamawiającego wynik (rezultat) umowy prowadzi do wniosku, że przedmiotem zainteresowania zamawiającego jest wykonanie określonych czynności, a nie ich rezultat. 

 1 K. Osajda (red). Tom III A. Kodeks cywilny. Komentarz. Zobowiązania. Część szczegółowa. Warszawa 2017.

Wstecz