Umowa o prace badawcze

02.10.2018

1. Uwagi ogólne
 
Pojęcie „umowy o prace badawcze” związane było z normatywnym modelem komercjalizacji wyników badań naukowych i prac rozwojowych występującym w systemie gospodarki centralnie sterowanej. W Polsce, w okresie obowiązywania WynU, umowy te były uregulowane poza Kodeksem cywilnym. Szczegółową regulację w tym zakresie zawierały tzw. ogólne warunki umów o prace badawcze. Były one wydawane na podstawie upoważnienia i miały wpływ na ukształtowanie się praktyki zawierania umów o prace badawcze. Praktyka ta była kontynuowana po 1990 r., kiedy umowy o prace badawcze utraciły kompleksową regulację prawną.

Przyjęło się traktować omawiane umowy jako łączące jednostki naukowe i przedsiębiorców. Na podstawie umów o prace badawcze przedsiębiorca powierzał jednostce naukowej (np. politechnice, instytutowi PAN) rozwiązanie określonego problemu (technicznego, organizacyjnego) za pomocą metod naukowych i wydanie ich wyników w określonej formie (np. dokumentacji technicznej, ekspertyzy naukowej itd.). W zamian za realizację umowy jednostka naukowa otrzymywała umówione wynagrodzenie. Ten model umów o prace badawcze funkcjonuje po dzień dzisiejszy. Jego funkcją jest dostarczenie przedsiębiorcom innowacyjnych rozwiązań problemów, z którymi stykają się w praktyce.

2. Umowy o prace badawcze (Programy badawcze NCN, MNISW, NCBR)
 
W obrocie funkcjonuje inny model umów o prace badawcze. Jego funkcją jest finansowanie nauki (wsparcie projektów badawczych realizowanych przez naukowców).
 
Przedmiotem obydwu typów umów są badania naukowe lub prace rozwojowe. Badania naukowe mogą mieć charakter podstawowy – ich wyniki nie są wówczas ukierunkowane na praktyczne zastosowanie. Mogą również mieć charakter badań stosowanych, a więc rozwiązań, które są tworzone z myślą o praktycznym zastosowaniu (stanowią odpowiedź na rzeczywiste, praktyczne potrzeby). Mogą mieć postać wynalazków, wzorów użytkowych i innych projektów wynalazczych. Prace rozwojowe polegają na przygotowaniu wyników badań stosowanych tak, aby można było przystąpić do ich wdrożenia. Niemniej prace wdrożeniowe stanowią odrębną kategorię prawną, niemieszczącą się w pojęciu prac badawczych (a tym samym badań naukowych).

W umowie o dofinansowanie prac badawczych (zwieranej z NCN, NCBiR, MNiSW) celem umowy jest wsparcie określonego przedsięwzięcia naukowego. Strona finansująca badania nie jest zainteresowana korzystaniem z wyników badań. Stymuluje ich powstanie ze środków publicznych.
 
W przypadku umów o dofinansowanie projektów badawczych zasadą jest, że w braku odmiennego postanowienia prawa własności przemysłowej do wyników badań nabywa podmiot, któremu przekazano środki finansowe (beneficjent wsparcia – jednostka naukowa). Finansujący badania nie uzyskuje nawet dorozumianej licencji na korzystanie z wyników. Jest tak dlatego, że wsparcie finansowe miało pomóc jednostce opracować rozwiązanie naukowe. Jednostka taka sama dokona komercjalizacji wyniku badań (wdrażając go w swoich jednostkach organizacyjnych, udzielając licencji, sprzedając itd.).
 
Począwszy od 2010 r. i przygotowania pierwszego z tzw. pakietów ustaw reformujących naukę można zaobserwować wśród stron umów o prace badawcze (przedsiębiorców i jednostek naukowych) większy stopień świadomości znaczenia praw wyłącznych do wyników badań.
 
Jednakże jednym z najważniejszych postanowień umów o prace badawcze jest wskazanie, komu przysługuje prawo do ubiegania się o ochronę w UP, jeśliby się okazało, że wynik badań ma zdolność patentową lub ochronną. Podstawowym obowiązkiem jednostki naukowej jest opracowanie wyników badań i wydanie ich zamawiającemu. Realizacja badań naukowych następuje stosownie do tzw. założeń pracy naukowo-badawczej – czyli zbioru wytycznych i parametrów, którym ma odpowiadać wykonanie prac. Prace badawcze odbierane są etapami, zgodnie z harmonogramem.
 
Umowy o prace badawcze uznaje się za umowy łączące w sobie elementy zlecenia i umowy o dzieło. Wynik prac badawczych jest rezultatem w znaczenie większym stopniu niepewnym niż dzieło w rozumieniu KC (które odnoszone jest do wyniku standardowych, szablonowych efektów ludzkiej działalności).

Wstecz