Efekty praktyczne działalności naukowej w ocenie parametrycznej

23.10.2017

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 grudnia 2016 r. w sprawie przyznawania kategorii naukowej jednostkom naukowym i uczelniom, w których zgodnie z ich statutami nie wyodrębniono podstawowych jednostek organizacyjnych (Dz.U. z 2016 roku poz. 2154) przy kompleksowej ocenie jakości działalności naukowej oraz badawczo-rozwojowej ustala się szczegółowe kryteria i parametry. Zgodnie z par. 8 ust. 3 niniejszego rozporządzenia część z tych kryteriów dotyczy praktycznych efektów działalności naukowej i artystycznej.

Szczegółowe wytyczne do uwzględnienia w ocenie parametrycznej praktycznych efektów działalności jednostek naukowych zawiera par. 17 pkt.1, który w tym przypadku nakazuje uwzględnienie takich parametrów jak:

  • Środki finansowe wydatkowane przez jednostkę na realizację projektów obejmujących badania naukowe lub prace rozwojowe w analizowanym okresie,
  • Środki finansowe uzyskane przez jednostkę, uczelnię (w skład której wchodzi jednostka) albo inny podmiot utworzony przez uczelnię lub jednostkę w celu komercjalizacji wyników badań naukowych lub prac rozwojowych z tytułu:
    • opracowania na rzecz innych podmiotów niż oceniana jednostka (na podstawie umów zawartych przez jednostkę z tymi podmiotami) nowych technologii, materiałów, wyrobów, metod, procedur, oprogramowania oraz odmian roślin,
    • komercjalizacji wyników badań naukowych lub prac rozwojowych albo z tytułu know-how związanego z tymi wynikami.
  • Środki finansowe uzyskane przez jednostkę z tytułu wykonania ekspertyz lub opracowań naukowych albo realizacji działań artystycznych, na rzecz innych podmiotów niż oceniana jednostka, z wyłączeniem certyfikatów i orzeczeń w sprawie jakości,
  • Przychody jednostki, przychody uczelni, w skład której wchodzi jednostka, albo przychody innego podmiotu utworzonego przez uczelnię lub jednostkę w celu komercjalizacji wyników badań naukowych z tytułu:
    • wdrożenia przez inne podmioty niż oceniana jednostka wyników badań naukowych lub prac rozwojowych zrealizowanych w tej jednostce,
    • sprzedaży produktów będących efektem wdrożenia w tej jednostce wyników prowadzonych przez nią badań naukowych lub prac rozwojowych.
  • Aplikacje wyników badań naukowych, prac rozwojowych lub działalności artystycznej prowadzonych w jednostce, zastosowanych w sferze gospodarczej lub społecznej w innych podmiotach niż oceniana jednostka.

Warto zauważyć, że powyższy katalog parametrów i kryteriów kompleksowej oceny jakości działalności naukowej lub badawczo-rozwojowej w kontekście praktycznego zastosowania efektów tej działalności jest dość elastyczny – przewiduje zarówno parametry (środki finansowe, przychody) uzyskane przez:

- jednostkę (np. wydział, uczelnię, w której zgodnie ze statutem nie wyodrębniono podstawowych jednostek organizacyjnych),

- uczelnię, w skład której oceniana jednostka wchodzi, albo

- podmiot, utworzony przez uczelnię lub ocenianą jednostkę w celu komercjalizacji wyników badań; przy czym w naszej ocenie może to być zarówno podmiot będący jednostką wewnętrzną (np. centrum transferu technologii utworzone w ramach uczelni lub jednostki), jak również podmiot zewnętrzny (np. spółka celowa uczelni).

Ze względu na to, iż każdy taki parametr musi być odpowiednio udokumentowany wydaje się, że zwłaszcza przychody związane z komercjalizacją wyników badań powinny być zgodne z zawartymi umowami oraz dokumentami rozliczeniowymi za dany okres. Warto podkreślić, iż w przypadku, kiedy środki (lub przychody) uzyskiwane są przez podmiot zewnętrzny (np. spółkę celową) niezbędna jest umowa pomiędzy jednostką ocenianą (w jej imieniu może występować również uczelnia), a podmiotem zewnętrznym (np. spółką celową), która upoważnia ten podmiot do rozliczania przychodów z komercjalizacji wyników badań.

Przytoczony fragment rozporządzenia (§ 17) wskazuje również na to, iż wyraźnie rozróżniono pojęcie komercjalizacji wyników badań, wdrożenia wyników badań, sprzedaży produktów będących efektem wdrożenia oraz ogólnie tzw. aplikacji (czyli zastosowania w praktyce) wyników badań. Pierwsze trzy pojęcia wskazują na pewne wzajemne następstwo i współzależność tych zdarzeń – nie może być sprzedaży produktów będących efektem wdrożenia bez samego wdrożenia oraz nie może być wdrożenia bez uprzedniej komercjalizacji wyników badań. W praktyce można jednak spotkać się z komercjalizacją wyników badań, których następnie nie wdrożono i tym samym nie ma na rynku produktów opartych o to wdrożenie.

Możliwa jest też sytuacja, w której dokonano wprawdzie wdrożenia, ale nie produkuje się jeszcze wyrobów na sprzedaż, a nawet nie zamierza się tego czynić (ograniczono się wyłącznie do serii próbnej, po to by sprawdzić poprawność wdrożenia). Możliwa jest wreszcie sytuacja, w której wytworzono wprawdzie produkty na sprzedaż, ale w ocenianym okresie nie doprowadziła ona do uzyskania środków finansowych (przychodów).Każda komercjalizacja wyników badań, wdrożenie oraz sprzedaż produktów będących efektem wdrożenia jest stosunkowo proste do udokumentowania – wystarczy bowiem odwołanie się do podpisanej umowy, memorandum lub/i dokumentacji wdrożeniowej.

Nieco trudniej jest wykazać pozostałe formy aplikacji (zastosowania w praktyce) wyników badań. Jednym ze sposobów wskazywanych ostatnio jest udostępnianie wyników mających praktyczny potencjał, które nie podlegają wprost komercjalizacji (której istotą jest odpłatny charakter) na podstawie licencji podobnej do spotykanych w sektorach kreatywnych licencjach typu creative commons. Tego typu aplikacji związane ze są z reguły ze strategicznym wyborem ścieżki komercjalizacji np. w tzw. modelu freemium.

 

Niniejsze opracowanie ma jedynie charakter informacyjny i niewiążący - nie stanowi ono porady, opinii ani wyjaśnienia z zakresu doradztwa prawnego czy biznesowego. Przed podjęciem jakichkolwiek decyzji lub działań, konieczna jest każdorazowa indywidualna analiza stanu faktycznego i niezbędna analiza wszystkich uwarunkowań. Autorzy nie ponoszą jakiejkolwiek odpowiedzialności za działania podmiotów podjęte na podstawie niniejszego opracowania.

Dorota Krzewińska, Piotr Gabriel, Zbigniew Krzewiński 

Wstecz